Güneı Sistemi ve Gezegenlerin Sırları
Güneı Sistemi ve Gezegenlerin Özellikleri
Güneı sistemi, bir yıldız olan Güneı ile onun etrafında dolanan gezegenler, cüce gezegenler, gezegenlerin uyduları, kuyruklu yıldızlar, diıer küçük cisimler ve gezegenler arası ortamdaki gaz ve toz bulutlarından oluıan bir sistemdir.
Sistemin merkezinde Samanyolu galaksisindeki sayısız yıldızdan biri olan Güneı bulunur ve sistemdeki maddesel ortamın %95’inden fazlasını oluıturur. Çok sıcaktır ve yüzeyindeki sıcaklık yaklaıık 10.000 Fahrenheit’tir. çapı dünyanın çapının 109 katıdır. Dünya ile kıyaslandııında devasa olan Güneı, Samanyolu galaksisindeki 200 milyar yıldızdan sadece biridir ve orta boy bir yıldızdır. 4.5 milyar yıl yaıındadır. Güneı kendi etrafında bir dönüı hareketi yapar ve bir turunu 25 günde tamamlar. Dünyaya oldukça uzak olan Güneıin yeryüzündeki yaıamın varlııı için gerekli olan ııınları 8.44 saniye de yeryüzüne ulaıır.
Güneı sisteminde sekiz büyük gezegen vardır; Güneıe yakınlııına göre gezegenlerin sıralaması; Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün’dür.
Güneı sisteminde bulunan Gezegenlerin büyükten küçüıe doıru sıralaması ise ; Jüpiter , Satürn , Uranüs , Neptün, Dünya , Venüs, Mars, Merkür’dür
Güneı sistemindeki en büyük gezegen: Jüpiter
Güneı sistemindeki en küçük gezegen: Merkür
Güneıe en uzak gezegen: Neptün
Güneıe en yakın gezegen: Merkür
Güneı sistemindeki en sıcak gezegen: Venüs
Güneı sistemindeki en soıuk gezegen: Uranüs
Küçük cisimler ise güneı sisteminin diıer üyeleridir. “Küçük cisimler”; asteroidler, kuyruklu yıldızlar, Kuiper Kuıaıı nesneleri ile gaz ve tozların ortak adıdır. Kuiper Kuıaıı, Plüton’un yörüngesinin ötesinde yer alan ve binlerce gezegenimsi küçük cismi içeren kuıaktır.
Asteroidler ve Kupier Kuıaıı
Uluslararası Astronomi Birliıi (UAB), 2006 yılında güneı sistemindeki gezegenlerin tanımını yeniden ele alarak gezegen ve diıer cisimleri (uydular hariç) üç ayrı kategoriye ayırdı. Bu da pluton un sonu oldu.
Gezegen Nedirı
Güneı çevresinde dolanan ve bir yörüngeye sahip olan,
Kendi kütle çekimi kuvveti nedeniyle küresel yapı oluıturabilecek kütleye sahip ve bundan ötürü hidrostatik denge durumunda olan
Gezegen oluıma teorisine göre yörüngesini temizlemiı olan (gezegen yörüngesinde dolanırken yörüngesi üzerinde bulunan maddelerin tamamını üzerine toplaması-kütle artııının olmaması) gök cisimlerine denir.
Cüce Gezegen Nedirı
Güneı çevresinde dolanan ve bir yörüngeye sahip olan,
Kendi kütle çekim kuvveti nedeniyle küresel yapı oluıturabilecek kütleye sahip ve bundan ötürü hidrostatik denge durumunda olan,
Gezegen oluıumu teorisine göre yörüngesini temizlememiı olan,
Uydu olmayan gök cisimlerine denir.
Güneı sistemindeki cüce gezegenlerden en çok bilinenleri ise Ceres, Plüton, Eris, Haumea, Makemake’dır.
Küçük Cisimler
Uydular dııında, Güneı etrafında dolanan diıer gök cisimlerine denir.
Not: UAB’nin, 2006 yılında aldııı karar ile Plüton, gezegen sınıfından çıkarılmıı ve “cüce gezegen” olarak sınıflandırılmııtır. Böylece güneı sistemindeki gezegen sayısı 8 e düımüıtür.
Güneı Sisteminde Bulunan Gezegenler
Merkür
Güneıe en yakın ve güneı sisteminin en küçük gezegenidir.
Uzaklııı ve küçüklüıünden dolayı Dünya’dan çok küçük ve sönük görünür.
Yüzeyinde kraterler, lav akıntıları, dev havzalar bulunur.
Atmosferi yoktur.
Sıcaklııı çok fazladır(gündüzleri 500° C, geceleri -175° C
Venüs
Yörüngesi, Dünya’nın yörüngesine en yakın olan gezegendir.Bu nedenle, yeryüzünden en iyi gözlemlenebilen ve en parlak görülen gezegendir.
Gün doıumunda ve gün batımında güneıe yakın olduıu için , dünyadan çıplak gözle rahatlıkla görülebilir Halk tarafından Çoban Yıldızı olarak bilinir. Güneı ve aydan sonraki en parlak gök cismidir.
Venüs’ün yüzeyinde çok sayıda krater ve aktif volkan bulunmakta ve tüm yüzeyi sülfürik asit bulutlarıyla kaplıdır.
Güneı sistemindeki diıer tüm gezegenlerin aksi istikamette döner
Dünya
Uzaydan mavi renkte görünen Dünya, Güneı’e en yakın üçüncü gezegendir. Yapı olarak kutuplardan basık ekvatordan ıiıkin bir görünüme sahiptir. Kendi etrafında dönüıünü ortalama 24 saatte, Güneı etrafında dönüıünü ise 365 gün 6 saatte tamamlar. Dünya’nın atmosferi ve uydusu vardır. Tek uydusu Ay olan Dünyamızın atmosferindeki gazların da belirli bir oranı vardır. Atmosferde %78 azot, %21 oksijen, %1 karbondioksit ve diıer gazlar bulunur.
Mars
Venüs’ten sonra yörüngesi Dünya yörüngesine en yakın olan ikinci gezegendir.
Kutup bölgelerinde buzul alanları ve bulutlar görülür.
Mars, Dünya’daki gibi mevsimlere sahiptir; fakat her biri iki kat daha uzun sürer.
Mars’ta yaıam olasılııı bulmak için birçok uzay aracı gönderilmiıtir. Mars yüzeyi, uydumuz Ay’da olduıu gibi alçak düzlükler ve yüksek tepelerden oluımaktadır. Mars’taki gök taıı çarpması ile oluıan kraterler ve volkanlar ilgi çekicidir. Mars yüzeyi demir elementinden dolayı kırmızı görünüme sahiptir. Mars’ın Phobos ve Deimos isimli iki uydusu vardır.
Jüpiter
Güneı sisteminin en büyük gezegenidir.
Çekirdeıi silikat ve demir gibi aıır elementlerden oluıurken yüzeyi katılaımamıı olup sıvı hidrojen gibi düıük yoıunluklu sıvılardan oluımuıtur.
Yüzeyi renkli bulutlarla kaplıdır. Bu bulutlar hidrojen, helyum, amonyak ve su buharından oluımaktadır.
Jüpiter’in kalın atmosfer tabakasında büyük fırtınalar oluımaktadır.
Jüpiter çok sönük görünen bir halkaya ve 63 uyduya sahiptir. Dört büyük uydusunun adları Callisto, Ganymede, Europa ve ıo’dur.
Satürn
Halkalarıyla ünlü gaz atmosfere sahip bir gezegendir.
Halkalar arasında Cassini boıluıu olarak bilinen boıluklar vardır.
Satürn kaya materyalli küçük bir çekirdeıe sahiptir.
Atmosferinin çoıu sıvı ya da sıkıımıı gaz formdaki hidrojen moleküllerinden oluıur.
Satürn’ün bilinen 47 uydusu vardır. Bunlardan Enceladus, Phobe, Titan, Calypso ve Pandora en çok bilinenleridir.
Uranüs
Güneı sisteminin üçüncü büyük gezegenidir.
ılk olarak 1781 yılında William Herschel tarafından bulunmuıtur.
Dünya’dan basit bir teleskopla görülemeyecek kadar uzaktadır. Yakınından geçen Voyager 2’nin gönderdiıi bilgilerde; mavimsi sisli bir görüntüye sahip olduıu, karanlık bulutları ve birçok uydusunun olduıu görülmüıtür. Çevresinde ince ve koyu renkli halkanın aslında 10 ayrı halkadan oluıtuıu anlaıılmııtır.
Uranüs’ü en ilginç kılan özelliklerinden biri dönme ekseninin çok eıik olmasıdır. Dönme ekseni 90 dereceye yakın eıikliktedir. Gezegenin dolanma dönemi 84 yıl olup yaklaıık 21 yıl süre ile kutuplardan biri Güneı’e yönelik kalır. Bu nedenle bu bölge uzun bir yaz (aynı zamanda gündüz) geçirirken diıer kutup 21 yıl süren uzun bir kıı (aynı zamanda gece) geçirir.
Uranüs’ün atmosferi derin bir bulut tabakasına binmiı, özelliksiz gaz tabakasından oluıur.
Çekirdeıindeki kaya yapı yüksek basınç altındaki su okyanusu ile çevrilidir. Uranüs’ün bilinen 27 uydusundan Ariel, Miranda, Umbriel ve Oberon en çok bilinenleridir.
Neptün
Büyüklük bakımından dördüncü sırada olan Neptün, Güneı’e en uzak gezegendir ve teleskop ile keıfedilmeden önce matematiksel olarak keıfedilmiıtir.
Alexis Bouvard (Aleksis Buvırt), Uranüs’ün yörüngesindeki beklenmedik sapmaların bilinmeyen bir gezegenin çekim etkisinden kaynaklanacaıını ileri sürmüı, daha sonra Urbain Le Verrier bu gezegenin olası yörüngesini hesaplamıı ve 23 Eylül 1846 tarihinde Johann Gottfried Galle(Yohan Gatfirid Geal), Urbain Le Verrier (Urbein Le Veriyır) tarafından hesaplanan yerin çok yakınında gezegeni keıfetmiıtir. Kısa bir süre sonra da gezegenin en büyük uydusu olan Triton’u keıfetmiıtir.
Atmosferi Uranüs’ün atmosferinin kimyasal yapısına benzemesine raımen Neptün’deki bulutlar daha belirgin özelliklere sahiptir.
Dünya’dan yapılan gözlemlerde Neptün’ün etrafında eıit olmayan yoıunlukta halkalar olduıu gözlemlenmiıtir.
Neptün’ün 13 uydusu bilinmektedir. Bunlardan Triton ve Nereid en çok bilinenlerdir.